Modele mentalne lasu konstruowane przez przyszłych nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej

Aktualizacja: 13-11-2026

Miniatura 10

Modele mentalne lasu konstruowane przez przyszłych nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej

adamina.jpg

Kierownik projektu: dr Adamina Korwin Szymanowska

Jednostka finansująca: Narodowe Centrum Nauki

Czas trwania: 2026-2027

Numer projektu: 2026/10/X/HS6/00715

 

Cel naukowy projektu

Głównym celem projektu jest identyfikacja i opis modeli mentalnych lasu konstruowanych przez przyszłych nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej. Drugim celem projektu jest ustalenie jakie reprezentacje lasu są przekazywane dzieciom w podręcznikach i powiązanych z nimi materiałach edukacyjnych wykorzystywanych w klasach I–III szkoły podstawowej, dopuszczonych do użytku przez właściwego ministra. Zestawienie obu perspektyw pozwoli lepiej zrozumieć, z jakimi wyobrażeniami o przyrodzie przyszli nauczyciele wchodzą do zawodu i z jakimi treściami dydaktycznymi mogą później pracować. 

Założenia merytoryczne projektu

 Projekt odwołuje się do koncepcji modeli mentalnych, rozumianych jako wewnętrzne reprezentacje rzeczywistości, budowane na podstawie wiedzy i osobistych doświadczeń. Nie są one prostym zbiorem zapamiętanych informacji ani przekonań. To raczej sposób porządkowania świata, który wpływa na interpretowanie zjawisk i może zmieniać się pod wpływem nowych doświadczeń. Z tej perspektywy istotne jest nie tylko to, co przyszły nauczyciel wie o lesie, lecz także to, jak tę wiedzę organizuje i wykorzystuje do wyjaśniania relacji przyrodniczych. Wybór lasu nie jest przypadkowy. To jeden z podstawowych ekosystemów omawianych w edukacji wczesnoszkolnej, a zarazem środowisko, z którym dzieci w Polsce mogą mieć bezpośredni kontakt. W pracy nauczyciela ważna jest umiejętność wyjścia poza opisy pojedynczych roślin i zwierząt i pokazania lasu jako układu wzajemnie powiązanych elementów. Dotychczasowe badania wskazują, że wyobrażenia dotyczące środowiska bywają fragmentaryczne lub uproszczone. W polskich badaniach pedagogicznych stosunkowo rzadko analizowano jednak szczegółowo modele mentalne ekosystemu leśnego. Projekt ma pomóc wypełnić tę lukę, a jednocześnie sprawdzić przydatność wybranych sposobów badania takich modeli.

Plan badań naukowych realizowanych w ramach projektu 

Badanie zaplanowano w podejściu jakościowym, w paradygmacie interpretatywnym. Obejmie ono dwa powiązane etapy. W pierwszym etapie przeprowadzone zostaną częściowo ustrukturyzowane indywidualne wywiady pogłębione oraz analiza rysunków wykonanych przez uczestników. Połączenie wypowiedzi i przedstawień graficznych pozwoli uchwycić nie tylko deklarowaną wiedzę o lesie, ale również sposób jego wyobrażania i rozumienia. W badaniu weźmie udział około 34–38 studentów kierunków przygotowujących do pracy w edukacji wczesnoszkolnej: 17–19 osób z Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie i 17–19 z Uniwersytetu w Białymstoku. Zastosowany zostanie dobór celowy, a ostateczna liczba wywiadów będzie zależała także od osiągnięcia nasycenia teoretycznego danych. Drugi etap będzie polegał na jakościowej analizie treści czterech zestawów podręczników i powiązanych z nimi materiałów dydaktycznych dla klas I–III, dopuszczonych do użytku szkolnego. Analiza zostanie przeprowadzona według ustrukturyzowanej procedury, obejmującej opracowanie kategorii, pilotaż kodowania oraz pracę czterech niezależnych koderów. Pozwoli to ustalić, które elementy i zależności ekosystemu leśnego są prezentowane w materiałach, a które pozostają na dalszym planie. Prace obejmą kolejno rekrutację uczestników, realizację wywiadów i zebranie materiałów dydaktycznych, a następnie analizę i interpretację zgromadzonych danych. Planowany czas realizacji wynosi 10 miesięcy.

Zakładane wyniki badań

Rezultatem badań będzie opis modeli mentalnych lasu występujących wśród przyszłych nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej, ze wskazaniem ich charakterystycznych cech, sposobów przedstawiania zależności ekologicznych oraz ewentualnych uproszczeń w rozumieniu funkcjonowania ekosystemu. Powstanie również uporządkowany obraz tego, jak las przedstawiany jest w wybranych materiałach dydaktycznych dla klas I–III. Porównanie ustaleń z obu etapów pozwoli wskazać zagadnienia, które warto mocniej uwzględnić w przygotowaniu nauczycieli i w edukacji przyrodniczej najmłodszych uczniów. Wyniki będą miały także znaczenie metodologiczne. Umożliwią ocenę zastosowanych narzędzi i procedur jakościowej analizy danych przed podjęciem szerszych badań nad modelami mentalnymi różnych ekosystemów Polski. W dalszej perspektywie planowane jest zbadanie, jak wyobrażenia przyszłych nauczycieli zmieniają się pod wpływem bezpośrednich doświadczeń przyrodniczych podczas zajęć terenowych. Obecny projekt stanowi więc etap rozpoznawczy, który dostarczy podstaw empirycznych do kolejnych badań oraz do formułowania zaleceń dotyczących kształcenia nauczycieli i projektowania materiałów edukacyjnych.

Udostępnij:

Wydrukuj

Opublikowano: 13-11-2026